Pet organizacija civilnog društva sa Severa Kosova podnelo je pritužbu Instituciji Ombudsmana, tvrdeći da postupanje Policije u više slučajeva ukazuje na „sistemski obrazac nezakonitog i neregularnog delovanja”, odnosno preuzimanje upravnih, izvršnih i sudskih ovlašćenja koja joj, kako navode, ne pripadaju.
Pritužbu su podnele Nova društvena inicijativa (NSI), Aktiv, Centar za afirmativne društvene akcije (CASA), Institut za teritorijalni ekonomski razvoj (InTER) i Centar za zastupanje demokratske kulture (ACDC).
Organizacije navode da se ne radi o izolovanim incidentima, već o obrascu koji, kako ocenjuju, ugrožava vladavinu prava i pravnu sigurnost građana. Tvrde da Kosovska policija u pojedinim slučajevima sprovodi rušenja objekata i zaplene imovine bez sudskih naloga, izriče usmene zabrane ulaska na Kosovo bez pisanih rešenja, odlučuje o važenju opštinskih dozvola i postupa na način koji, prema njihovoj oceni, ukazuje na selektivnu primenu ovlašćenja u sredinama sa srpskom većinom.
U saopštenju navode da ovakva praksa dovodi u pitanje osnovna prava građana, uključujući pravo na pravni lek, pravo na imovinu i pravo na pravično postupanje pred institucijama. Ističu i da Policija, prema njihovoj oceni, ne može istovremeno da odlučuje o pravima građana, sprovodi odluke i praktično preuzima ulogu sudskih i izvršnih organa.
Pet slučajeva kao osnov pritužbe
U pritužbi Ombudsmanu organizacije su izdvojile pet slučajeva za koje smatraju da potvrđuju takvu praksu:
- zabranu ulaska na Kosovo Vladimiru Radosavljeviću, odborniku Skupštine opštine Leposavić;
- preuzimanje kampa „Rezala” na Gazivodama;
- rušenje vikendica u Čečevu;
- rušenje garaža u Severnoj Mitrovici;
- sprečavanje oslikavanja murala patrijarhu Pavlu u Severnoj Mitrovici.
Kroz pravnu argumentaciju organizacije navode da je u svim ovim slučajevima Kosovska policija, prema njihovoj oceni, postupala izvan zakonom propisanih nadležnosti, dok su građani ostajali bez pisanih odluka, obrazloženja i mogućnosti da iskoriste pravo na žalbu.
U pritužbi se pozivaju na odredbe zakona, Ustava i Evropske konvencije o ljudskim pravima, uz tvrdnju da opisana praksa narušava pravnu sigurnost i otvara prostor za proizvoljno postupanje.
Ceo dokument pogledate ovde PRITUŽBA OMBUDSMANU – za medije
Od Ombudsmana su zatražili da:
- pokrene postupak;
- zatraži izjašnjenje Policije o pravnom osnovu njenog postupanja u navedenim slučajevima;
- utvrdi da li su postojali odgovarajući pravni akti;
- ispita navode o mogućoj diskriminaciji na nacionalnoj osnovi;
- nadležnim institucijama uputi preporuke kako bi se, kako navode, sprečilo dalje prekoračenje ovlašćenja;
- razmotri, po potrebi, pokretanje postupka po službenoj dužnosti radi zaštite prava šireg kruga građana
- Nastavak zahteva upućenih nakon Vidovdana
Ovo je drugo zajedničko obraćanje ovih organizacija u svega nekoliko dana.
Podsetimo, one su prethodno zatražile ispitivanje postupanja Kosovske policije i Osnovnog suda u Prištini nakon privođenja učesnika proslave Vidovdana na Gazimestanu, ocenjujući da su u tom slučaju dovedena u pitanje osnovna ljudska prava i pravo na pravično suđenje.
Kako su tada naveli, zahtev za ispitivanje postupanja Policije i pravosuđa usledio je nakon višednevnog niza događaja koji su počeli na Vidovdan, kada je na Gazimestanu privedeno 37 osoba, a protiv njih 36 pokrenut prekršajni postupak zbog, kako je Policija navela, „provokativnih poziva sa elementima podsticanja mržnje”.
Među privedenima bili su građani sa Kosova, iz centralne Srbije i Crne Gore, uključujući maloletno lice koje je privedeno zajedno sa ocem, kao i osobu u narodnoj nošnji. Naknadno je postupak pokrenut i protiv još jedne osobe, na osnovu video-snimaka, nakon što je već napustila Kosovo.
Dan kasnije, svi privedeni izvedeni su pred Osnovni sud u Prištini u prekršajnom postupku, gde su se izjasnili da nisu krivi za dela koja im se stavljaju na teret. Njihovi branioci tada su ukazali da tokom postupka nisu predočeni dokazi na kojima se zasnivaju optužbe, izražavajući očekivanje da će njihovi branjenici biti oslobođeni.
Nakon privođenja usledila su svedočenja više učesnika, koji su tvrdili da su tokom zadržavanja bili izloženi fizičkom i psihičkom zlostavljanju. Među navodima su se našle optužbe za udaranje, vređanje na nacionalnoj osnovi, uskraćivanje vode, kao i tvrdnje da su pojedini policajci od privedenih zahtevali da izgovaraju „Kosovo Republika”, uz pretnje fizičkom silom ukoliko to odbiju.
Jedan od privedenih, čiji je identitet poznat redakciji KoSSev-a, tvrdio je da su policajci zahtevali da svi gledaju u pod, dok su oni koji bi podigli pogled, prema njegovim rečima, bili udarani. Naveo je i da su pojedini privedeni po izlasku iz pritvora pribavili medicinsku dokumentaciju o zadobijenim povredama.
Nakon objavljivanja ovih navoda reagovale su i pojedine institucije. Institucija Ombudsmana otvorila je preliminarnu istragu, dok je Eparhija raško-prizrenska zatražila hitnu, nepristrasnu i temeljnu istragu, pozivajući Ombudsmana, Policijski inspektorat, pravosudne organe, OEBS i EULEX da ispitaju zakonitost policijskog postupanja, ali i eventualnu etničku ili versku pristrasnost u postupanju Policije.
Uoči izricanja presude, petorica državljana Crne Gore – Stefan Tatar, Mirko Žižić, Damjan Otašević, Darko Ašanin i Danilo Ljutić – navela su u otvorenom pismu da su na Kosovo doputovala isključivo radi liturgije u Gračanici i parastosa na Gazimestanu.
Tvrdili su da su po završetku proslave privedeni, a potom, tokom zadržavanja, bili izloženi fizičkom i psihičkom zlostavljanju, vređanju i pritiscima od strane pojedinih policijskih službenika.
